Hans Henning (1885 đến 1946) là nhà tâm lý học người Đức. Năm 1916, khi còn là Privatdozent ở Đại học Frankfurt, ông in cuốn Der Geruch tại nhà Johann Ambrosius Barth ở Leipzig. Trang đầu ghi rằng một phần các bài đã in trước trên Zeitschrift für Psychologie, tập 73 đến 76. Cũng năm 1916, ông lấy học vị habilitation ở Frankfurt với đề tài về khứu giác.
Trang lịch sử chung nêu sáu góc và lời phê bình. Trang này đi vào hình học của lăng trụ, cách Henning làm thí nghiệm, và vì sao các nhà tâm lý học sau ông không lặp lại được kết quả.
Hans Henning (1885 to 1946) was a German psychologist. In 1916, as a Privatdozent at the University of Frankfurt, he published Der Geruch with Johann Ambrosius Barth in Leipzig. The front matter notes that parts had appeared earlier in the Zeitschrift für Psychologie, volumes 73 to 76. In the same year he qualified for habilitation at Frankfurt with a thesis on smell.
The main history page gives the six corners and the criticism. This page goes into the geometry of the prism, how Henning ran his experiments, and why later psychologists could not reproduce his results.
| Tác giả Author | Hans Henning (1885–1946) |
| Tác phẩm Work | Der Geruch, Leipzig: J. A. Barth, 1916 |
| Sáu mùi gốc Six primaries | würzig, blumig, fruchtig, harzig, brenzlich, faulig |
| Mô hình Model | surface of a regular triangular prism |
| Chất thử Odorants | 415 in the main series |
| Người thử Observers | about 15 named adults, a few children; group tests with 46 students |
Henning nói rõ ông đi ngược cách làm của các tác giả trước. Trong khi làm thí nghiệm, ông không mở sách hoá học; ông chỉ hỏi cảm nhận. Người thử được đưa mùi mà không biết đó là gì, rồi xếp chúng thành dãy theo độ giống nhau. Từ các dãy đó hiện ra sáu điểm mà ông gọi là mùi gốc: những điểm mà hướng giống nhau đổi chiều.
Các dãy cho thấy chuyển tiếp liên tục. Từ đinh hương, qua nguyệt quế, húng tây, oải hương, rồi vani và vanillin, người thử đi dần từ gia vị sang hoa. Từ hoa hồng, qua bưởi, hoa cam, neroli và petitgrain, mùi hoa chuyển sang mùi quả. Từ nhựa thông, qua thông và bách xù, sang acetone ở cuối dãy quả.
Ví dụ trong bảng là những chất người thử của Henning xếp vào dãy của từng đỉnh.
Henning states that he reversed the method of earlier authors. During the experiments he did not open a chemistry book; he consulted only perception. Observers were given odours without knowing what they were and arranged them in series by similarity. From those series six points emerged, which he called primary odours: the points where the direction of similarity turns.
The series show continuous transitions. From clove, through laurel, thyme and lavender, then vanilla and vanillin, observers moved step by step from spice to flower. From rose, through grapefruit, orange blossom, neroli and petitgrain, the floral turns fruity. From turpentine, through pine and juniper, towards acetone at the end of the fruity series.
Examples in the table are substances Henning's observers placed in each corner's series.
| Đỉnh Corner | Tiếng Đức German | Ví dụ trong dãy Examples in the series | Trong thư viện In the library |
|---|---|---|---|
| Gia vị / Spicy | würzig | fennel, marjoram, cardamom, nutmeg, anise, pepper, ginger, cinnamon, cassia, clove, caraway | nutmeg, cardamom, ginger, clove |
| Hoa / Flowery | blumig | heliotropin, tonka, coumarin, geranium, jasmine, opopanax, ylang-ylang, mimosa | jasmine, ylang-ylang, mimosa, opopanax |
| Quả / Fruity | fruchtig | orange, bitter orange, lime, lemon, citronella, lemongrass, citral, bergamot; ethyl acetate, acetone | orange, lemon, lemongrass, bergamot |
| Nhựa / Resinous | harzig | incense, turpentine, pinene, mastic, copaiba, olibanum, cedarwood, eucalyptus, cajuput, juniper berry, rosemary, myrrh | olibanum, mastic, copaiba, juniper berry, myrrh |
| Thối / Putrid | faulig | carbon disulphide, hydrogen sulphide; towards spicy: dill, chervil, parsley, celery, asafoetida, garlic, onion, horseradish | asafoetida, garlic, onion |
| Khét / Burnt | brenzlich | tar, pyridine; roasted coffee between spicy and burnt; burning mastic between burnt and resinous | birch tar |
Lăng trụ có hai mặt tam giác. Một tam giác nối hoa, quả và thối; tam giác kia nối gia vị, nhựa và khét. Ba cạnh bên nối hoa với gia vị, quả với nhựa, thối với khét. Như vậy có ba mặt chữ nhật: hoa, quả, nhựa, gia vị; thối, khét, gia vị, hoa; và thối, khét, nhựa, quả.
Henning dựa vào điểm giao của hai đường chéo trên mỗi mặt chữ nhật để chọn hình. Đi từ nhựa sang hoa, người thử đi qua một mùi mà họ cũng gặp khi đi từ gia vị sang quả; mùi đó phải giống cả bốn đỉnh. Ông đặt ở đây thujone, ngải đắng, cúc ngải (tansy), và gần đó là quả bách xù. Trên mặt thứ hai, giữa thối và gia vị, ông đặt các lacton mùi cần tây và apiol của mùi tây. Trên mặt thứ ba, một số người thử đặt bưởi đã bắt đầu hỏng và vài loại xạ tổng hợp.
Các mùi đơn chỉ nằm trên cạnh và bề mặt; phần bên trong dành cho mùi hỗn hợp. Henning đã xét và bỏ hai hình khác. Hình bát diện, như khối màu, đòi hỏi khét và thối là hai cực đối nhau như trắng và đen, nhưng người thử của ông thấy nhiều chất nằm giữa hai mùi này. Hình năm mặt dẹt thì đặt các điểm giao quá lệch để người thử cảm được đủ bốn điểm giống.
The prism has two triangular faces. One triangle joins flowery, fruity and putrid; the other joins spicy, resinous and burnt. The three side edges join flowery to spicy, fruity to resinous, putrid to burnt. That gives three rectangular faces: flowery, fruity, resinous, spicy; putrid, burnt, spicy, flowery; and putrid, burnt, resinous, fruity.
Henning chose the shape from the crossing of the two diagonals on each rectangle. Going from resinous to flowery, observers pass an odour they also meet going from spicy to fruity; that odour must resemble all four corners. He placed thujone here, with wormwood and tansy, and juniper berry nearby. On the second face, between putrid and spicy, he placed celery-like lactones and the apiole of parsley. On the third, some observers placed grapefruit that had begun to spoil, and a few synthetic musks.
Simple odours lie only on the edges and surface; the interior is kept for mixtures. Henning considered and rejected two other shapes. An octahedron, like the colour solid, would require burnt and putrid to be opposite poles like white and black, but his observers found many substances between them. A flattened pentahedron would set the crossing points too far off centre for observers to sense all four resemblances.
Chương đầu sách liệt kê người thử bằng tên. Trong đó có nhà triết học Hans Cornelius, nhà tâm lý học Adhémar Gelb, vợ của Henning, một cựu thương nhân rượu vang cùng hai con gái, một thợ cơ khí của viện, và vài trẻ em khoảng 11 tuổi. Henning nói thẳng rằng không có độ nhạy mùi của vợ ông thì khó có kết quả. Vài điểm tranh cãi được kiểm tra thêm bằng thử nghiệm nhóm với 46 sinh viên.
Chất thử chính gồm 415 chất; ông cho rằng nhiều mùi giống nhau đến mức không cần dùng mọi chất trong mọi dãy. Để không bỏ sót mùi, nhóm còn đến vườn thú bốn lần, nhà kính hoa của Palmengarten mười lần và một phòng thí nghiệm hoá học. Ông ghi rằng ngày đầu người thử lúng túng đến mức nhầm cà phê rang với violet, nhưng sang ngày thứ hai các dãy đã đủ dùng.
Sau phần tâm lý, Henning thêm một phần hoá học: ông cho rằng mọi chất cùng một lớp mùi có chung một kiểu liên kết trong phân tử. Giả thuyết này không được hoá học về sau xác nhận.
The opening chapter lists the observers by name. They include the philosopher Hans Cornelius, the psychologist Adhémar Gelb, Henning's wife, a former wine merchant and his two daughters, the institute's mechanic, and some children of about 11. Henning says outright that without his wife's acuity the results would hardly have been possible. Some disputed points were checked in group tests with 46 students.
The main odorant set held 415 substances; he judged that so many odours resemble one another that not every substance was needed in every series. To avoid missing an odour, the group also made four visits to the zoo, ten to the flower houses of the Palmengarten and one to a chemical laboratory. He notes that on the first day observers were lost enough to take roasted coffee for violet, but by the second day the series were usable.
After the psychology, Henning added a chemical part: he held that all substances in one odour class share a type of bond within the molecule. Later chemistry did not bear this out.
Các nhà tâm lý học Mỹ thử lại lăng trụ ngay sau đó. MacDonald công bố một nghiên cứu thực nghiệm trên American Journal of Psychology năm 1922, Findley công bố nghiên cứu tiếp theo trên cùng tạp chí năm 1924. Theo tổng quan của Doty (2025), Findley thấy sự khác biệt giữa các lần xếp của người thử gần với ngẫu nhiên hơn là nhất quán. Năm 1927, Dimmick điểm lại cách nghiên cứu chất lượng mùi trên Psychological Review.
Các điểm yếu được nêu đi nêu lại: ít người thử, nhiều người trong số đó thân quen với tác giả, không có phép thử thống kê, và, theo Doty, cảm giác cay xộc qua dây thần kinh sinh ba lẫn vào đánh giá mùi. Phần còn lại của Henning là ý tưởng mùi biến đổi liên tục, không chia thành hộp rời. Các bản đồ không gian mùi dựng bằng thống kê từ cuối thế kỷ 20 cũng làm việc với chuyển tiếp liên tục, dù không còn dùng sáu đỉnh.
Trang lịch sử chung ghi phê bình bắt đầu từ 1927; các nghiên cứu lặp lại đầu tiên có từ 1922.
American psychologists tested the prism soon after. MacDonald published an experimental study in the American Journal of Psychology in 1922, and Findley a further study in the same journal in 1924. According to Doty's 2025 review, Findley found the differences between observers' placements closer to chance than to consistency. In 1927 Dimmick reviewed the methods for investigating olfactory qualities in the Psychological Review.
The same weaknesses come up again and again: few observers, several of them close to the author, no statistical testing, and, as Doty notes, pungent trigeminal sensations mixed into odour judgments. What survives of Henning is the idea that odour varies continuously rather than falling into separate boxes. Statistical odour-space maps from the late 20th century also work with continuous transitions, though they no longer use six corners.
The main history page dates the criticism from 1927; the first replication studies date from 1922.
| Thuja | |
| Wormwood | |
| Tansy | |
| Juniper berry | |
| Grapefruit | |
| Vanilla |
Cập nhật 09/2026. Số liệu lấy theo năm ghi trong nguồn.
↑ Mục lục · Top