Haiti là nước sản xuất dầu vetiver lớn nhất thế giới. Dầu được cất từ rễ cỏ hương bài, Chrysopogon zizanioides (tên cũ Vetiveria zizanioides), một loài cỏ bụi có rễ chùm ăn sâu vào đất.
Gần như toàn bộ vetiver của Haiti mọc ở bán đảo phía tây nam, quanh thành phố Les Cayes thuộc tỉnh Sud. Cây do hàng chục nghìn nông hộ nhỏ trồng; rễ được bán cho các xưởng cất ở Les Cayes, rồi dầu được chở khoảng 300 km về sân bay Port au Prince để xuất khẩu.
Vetiver là mặt hàng nông sản xuất khẩu giá trị nhất của Haiti và là một trong số ít sản phẩm được chế biến hoàn toàn trong nước trước khi xuất. Vì vậy mọi biến động chính trị, thiên tai hay an ninh trên tuyến đường Les Cayes đến Port au Prince đều tác động trực tiếp lên nguồn cung dầu vetiver thế giới.
Haiti is the world's largest producer of vetiver oil. The oil is distilled from the roots of vetiver grass, Chrysopogon zizanioides (formerly Vetiveria zizanioides), a clumping grass whose fibrous roots grow deep into the soil.
Almost all Haitian vetiver grows on the south western peninsula, around the city of Les Cayes in the Sud department. It is grown by tens of thousands of smallholders; roots are sold to distilleries in Les Cayes, and the oil is trucked some 300 km to Port au Prince airport for export.
Vetiver is Haiti's most valuable agricultural export and one of the few products fully processed in the country before shipment. Any political, natural or security shock on the Les Cayes to Port au Prince road therefore acts directly on world vetiver supply.
| Sản lượng dầu Oil output | > 70 tấn/năm / > 70 t per year (AP/VOA 2021) |
| Tỷ trọng thế giới World share | hơn một nửa, có nguồn ghi hơn hai phần ba / over half; some sources over two thirds |
| Diện tích thu hoạch Area harvested | ~10.000 ha/năm / ~10,000 ha a year |
| Giá trị ngành Sector value | ~12 triệu USD/năm / ~USD 12 million a year |
| Nông hộ Farmers | 15.000–60.000 |
| Vùng chính Main area | Les Cayes, tỉnh Sud / Sud department |
Năm 2021, hãng tin AP ước tính Haiti sản xuất hơn 70 tấn dầu vetiver mỗi năm, nhiều hơn Indonesia, Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil và Cộng hòa Dominica, và chiếm hơn một nửa nguồn cung thế giới. Khoảng 10.000 ha được thu hoạch mỗi năm. Ngành tạo ra khoảng 12 triệu USD mỗi năm và sử dụng từ 15.000 đến 60.000 nông dân, phần lớn ở vùng tây nam.
Một khảo sát năm 2018 do Heifer International và IFF thực hiện cho thấy phần lớn nông dân trồng vetiver có thu nhập dưới 2 USD mỗi ngày, và khoảng 90 phần trăm chỉ sống nhờ cây này. Năm 2019, tạp chí Premium Beauty News ước tính thị trường thế giới khoảng 100 tấn dầu mỗi năm, trong đó Haiti cung cấp hơn hai phần ba, với giá trên 350 USD mỗi kg.
Các ước tính về tổng sản lượng thế giới và tỷ trọng của Haiti chênh nhau giữa các nguồn; không có thống kê chính thức hằng năm.
In 2021 the Associated Press estimated that Haiti produced more than 70 tonnes of vetiver oil a year, more than Indonesia, China, India, Brazil and the Dominican Republic, and over half of world supply. About 10,000 hectares are harvested each year. The sector brings in about USD 12 million a year and employs between 15,000 and 60,000 farmers, most of them in the south west.
A 2018 study by Heifer International and IFF found that most vetiver farmers earn under USD 2 a day and about 90% rely on the crop as their only income. In 2019 Premium Beauty News put the world market at about 100 tonnes of oil a year, with Haiti supplying more than two thirds, at over USD 350 per kg.
Estimates of world output and Haiti's share differ between sources; there is no official annual statistic.
Để lấy rễ, cả bụi cỏ bị đào lên. Đất được xới tới độ sâu khoảng 40 cm. Rễ cần ít nhất một năm để đủ dài và đủ dầu; tuy vậy, khi thiếu tiền, nhiều nông hộ nhổ sớm hơn, có khi sau sáu tháng, vì không có quy định nhà nước nào về tuổi rễ tối thiểu.
Vetiver được trồng nhiều trên sườn đồi. Mỗi lần nhổ, đất bị bỏ trống và bị mưa rửa trôi. Tổ chức AVSF ghi nhận năng suất rễ ở một số vùng giảm từ 350 đến 400 bao mỗi hecta xuống khoảng 200 bao, mỗi bao khoảng 25 kg. Các thử nghiệm hiện nay gồm để lại hàng vetiver không nhổ làm hàng rào chống xói, và dùng lá và rơm vetiver phủ đất.
Nghịch lý là vetiver được dùng khắp thế giới để giữ đất chống sạt lở, nhờ bộ rễ sâu. Chính cách thu hoạch bằng nhổ rễ biến nó thành cây gây xói mòn ở Haiti.
To harvest the roots, the whole clump is dug out. Soil is turned to a depth of about 40 cm. Roots need at least a year to reach full length and oil content; yet farmers short of cash often dig earlier, sometimes after six months, since no state rule sets a minimum root age.
Much vetiver is planted on hillsides. Each harvest leaves the soil bare and exposed to rain. AVSF reports root yields in some areas falling from 350 to 400 bales per hectare to about 200, at roughly 25 kg per bale. Current trials leave rows of vetiver unharvested as erosion barriers and use vetiver leaves and straw as mulch.
The paradox is that vetiver is planted worldwide to hold soil against landslides, thanks to its deep roots. The uprooting harvest turns it into an erosion crop in Haiti.
Rễ được rửa, phơi, băm rồi cất bằng hơi nước trong hơn 24 giờ. Thời gian cất dài vì các phân tử trong dầu vetiver là sesquiterpene nặng, bay hơi chậm. Dầu thô có màu hổ phách sẫm, sánh.
Một số xưởng dùng phần rễ đã cất làm nhiên liệu cho nồi hơi, thay cho củi hoặc dầu, để giảm áp lực lên rừng vốn đã bị chặt phần lớn ở Haiti.
Roots are washed, dried, chopped and steam distilled for more than 24 hours. The run is long because vetiver oil consists of heavy, slow evaporating sesquiterpenes. The crude oil is dark amber and viscous.
Some distilleries burn spent roots as boiler fuel instead of wood or fuel oil, to reduce pressure on forests that have largely been cleared in Haiti.
Dầu vetiver gồm khoảng 100 phân tử, gần như toàn bộ là sesquiterpene và dẫn xuất. Nghiên cứu so sánh dầu thương mại từ chín nguồn, gồm Haiti, Java, Ấn Độ, Réunion và Brazil, cho khoảng: khusimol 3,4 đến 13,7 phần trăm, vetiselinenol 1,3 đến 7,8 phần trăm, alpha vetivone 2,5 đến 6,3 phần trăm, beta vetispirene 1,6 đến 4,5 phần trăm. Các tác giả không thấy khác biệt thành phần có ý nghĩa giữa các nguồn.
Không có một phân tử nào quyết định mùi vetiver. Mùi gỗ khô, đất ẩm và khói nhẹ là kết quả của nhiều sesquiterpene ở hàm lượng thấp. Dầu Haiti thường được mô tả là sạch và sáng hơn dầu Java, vốn có nốt khói đậm hơn.
Vetiver oil holds about 100 identified molecules, almost all sesquiterpenes and their derivatives. A study of commercial oils from nine origins, including Haiti, Java, India, Réunion and Brazil, gave: khusimol 3.4 to 13.7%, vetiselinenol 1.3 to 7.8%, alpha vetivone 2.5 to 6.3%, beta vetispirene 1.6 to 4.5%. The authors found no meaningful compositional difference between origins.
No single molecule defines the scent. Its dry wood, damp earth and faint smoke come from many sesquiterpenes at low levels. Haitian oil is often described as cleaner and brighter than Java oil, which carries a heavier smoky note.
Ngày 14 tháng 8 năm 2021, trận động đất 7,2 độ có tâm ở tỉnh Nippes làm hư hại nặng vùng tây nam, gồm cả Les Cayes. Cùng thời gian đó, bạo lực băng đảng quanh Port au Prince làm tuyến đường bộ từ phía nam lên thủ đô trở nên nguy hiểm. Theo Liên Hợp Quốc, hơn 5.600 người thiệt mạng vì bạo lực băng đảng trong năm 2024.
Với ngành vetiver, rủi ro nằm ở khâu vận chuyển dầu từ Les Cayes đến sân bay và ở khả năng xưởng cất nhập nhiên liệu, phụ tùng. Các nhà sản xuất nước hoa lớn đã tài trợ chương trình hỗ trợ nông hộ và chứng nhận nguồn gốc ở Les Cayes, nhưng giá rễ trả cho nông dân vẫn thấp so với giá dầu trên thị trường.
On 14 August 2021 a magnitude 7.2 earthquake centred in the Nippes department heavily damaged the south west, including Les Cayes. Over the same period gang violence around Port au Prince made the road from the south to the capital dangerous. The United Nations counted more than 5,600 people killed in gang violence in 2024.
For vetiver the risk lies in moving oil from Les Cayes to the airport and in distilleries' access to fuel and spare parts. Major fragrance houses have funded farmer support and traceability programmes in Les Cayes, but root prices paid to farmers remain low compared with the market price of the oil.
| Cây Plant | Tên khoa học Botanical | Vùng Area | Mùa Season | Phần dùng Part | Hoạt chất Marker |
|---|---|---|---|---|---|
| Cỏ hương bài Vetiver | Chrysopogon zizanioides | Les Cayes, tỉnh Sud / Sud department | Quanh năm / Year round | Rễ / Root | khusimol 3.4–13.7%, α-vetivone 2.5–6.3% |
| Vetiver · Vetiver | Dầu rễ, nguồn chính là Haiti |
| Nagarmotha · Hoắc hương · Nagarmotha · Patchouli | Hai loại dầu gỗ đất thường so sánh với vetiver |
Cập nhật 09/2026. Số liệu lấy theo năm ghi trong nguồn.
↑ Mục lục · Top